5 Kasım 1977 Saldırısını Lanetle Anıyoruz
2026-11-04
- 5 Kasım 1977 günü arkadaşlarımıza sıkılan kurşunlar gerçekte demokratik ulusal uyanışımıza, Halkımızın Ulusal varlığına yöneltilmiştir.
- Ama hiçbir saldın bu uyanışı engelleyemeyecek, Halkımızın Ulusal varlığını yok edemeyecektir.
- İnsanlık dışı iğrenç 5 Kasım saldırısı, saldırganların umudunun tersine, Ulusal direncimizi bilemiştir.
- 5 Kasımlar unutulmayacak, Halkımızın Ulusal bilincinin daha bir yükseldiği yıldönümleri olarak yaşayacaktır.
TSEY MAHMUT ÖZDEN arkadaşımızin ölümü, dört arkadaşımızı çeşitli yerlerinden yaralanmasıyla sonuçlanan 5 Kasım 1977 saldırısı, gerçek yüzüyle ve gerektiği gibi yansıtılmadığından değişik yorumlara, çeşiti polemiklere konu ediidi. Bu kasıtlı polemiklenin giderilmesi, halkımızın ve kamuoyunun ‘konu ile ilgili olarak daha sağlıklı ve doğru bir değerlendirme olanağı bulabilmesi bakımından bu iğrenç saldırıyı –yıldönümünde yayın hayatına giren elinizdeki küçük gazete çerçevesinde– yeniden ele aliyoruz.
5 Kasım 1977 saldırısı özünde, demokratik ulusal uyanışımıza ve halkımızın ulusal varlığına yöneltilmiş insanlık dışı bir saldırıdır.
Saldırının gerçek yüzünü kolayca görebilmek için hatkımızın yakın tarihsel geçmişini kısaca gözden geçirmek ve 5 Kasım 1977 gününe getirmek gerekiyor. Zira ‘bu saldırı, halkımızın üzerinde oynanan oyunlardan ayrı değildir.
Bilindiği gibi Kuzey Kafkasya’nın yerli (Otokton) halklarından olan Çerkesler, Rus çarlığı ile Osmanlı .İmparatorluğunun birlikte tezgahlâdıkları politik tuzaklar, kolonyalist (yayılmacı) baskılar, hile ve aldatmacalar sonucu Anayurtlarından koparılıp uzaklaştırılmışlar ve devrin Osmanlı topraklarında muhaceret yaşamına iitilmişterdir.
Bu durum, Çerkes toplumunun günümüzdeki genel ulusal sorunlarının ilk temel nedeni olmaktadır.
İslam dinini henüz yeni kabul etmiş olmaktan doğan taze heyecanın, halkın temiz inançlarının istismarı, Pşı–Work gibi feodal beylerin kölelik düzenini sürdürme istek ve umutlarından kaynaklanan çıkarcı ve işbirlikçi ilişkileri gibi etkenlerle daha da kolaylaşan sözkonusu politik tuzaklarla anayurdundan uzaklaştırılan Çerkes Toplumu Osmanlı İmparatorluğu tarafından, İmparatorluk çıkarlarına ve yayılma emellerine uygun biçimde dağınık olarak yerleştirilmiştir.
Bu dağınık yerleştirme olgusu, Çerkeslerden hem savaşkan askeri güç, hem de üretken tarımsal güç olarak yararlanmayı, ayrica Çerkes Toplumunun doğal ulusal direnişini kırıp onları sessizce ve kesin olarak yok etmeyi (Aslmilasyonu) amaçlayan, kasıtlı asimilasyon politikasının bir sonucu ve ürünüdür.
Cumhuriyet döneminde başka yöntem ve önlemlerle etkinleştirilip yükseltilmiş olan bu eritme (Asimilasyon) politikası özellikle dağınık yerleştirme işlemi, tüm asimilasyon uygulamalarının ilk ve ana kaynağı olarak Türkiye ve Ortadoğu Çerkeslerinin bu günkü ulusal sorunlarının ikinci temel nedeni olmaktadır.
Tarihsel ve bilimsel olarak etnik (Ulusal) kökeni inkâr edilemeyen Çerkesler İmparatorluk ve Kurtuluş savaşı dönemlerinde siyasal olarak da tanınmıştır. Anayurttan koparılırken Çerkes oldukları belirtilmiş, yazışmalara ve resmi belgelere ve kütüklere bu ulusal nitelik işlenmiştir. Kurtuluş savaşı yıllarında, hata Cumhuriyetin kuruluş günlerinde bile bu ülkede Çerkes halkının varlığı ve ulusai haklarına saygı gösterileceği bizat Mustafa Kemal tarafından açıkça kabul ve ifade edilmiştir. Ne varki, Kurtuluş savaşı sonlarında Cumhuriyetle birlikte daha az masrafla daha çok kâr etmek isteyen yeni bir ekonomik sınıfın güçlenerek devleti ele geçirmesi sonucu tek dilin konuşulduğu tek uluslu bir ülke yaratmak amacıyla Türkçe dışındaki dillerin yok edilmesi, Türkten başka ulus ve ulusal azınlıkların eritilip Türkleştirilmesi politikasına özel bir önem verilmeye başlanmıştır. Bu dönemde tarhisel ve bilimsel olarak etnik (Ulusal) kökeni ne olursa olsun Türkiye Cumhuriyetine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk sayılmış, bu arada Çerkesler de –bilimsel ve tarihsel açıdan olmamakla birlikte– siyasal açıdan Türk sayılmıştır. Yani Kurtuluş savaşı boyunca özenle gizlenen ırkçı-şöven zihniyet Cumhuriyetle birlikte su yüzüne çıkarılmış, tümüyle T.C. devletine hakim kılınmış, böylece Türk olmayan etnik (Ulusal) grupların ulusal varlıkları gasp ve inkâr edilmiştir.
Giderek dünyanın sömürgeci ve aslmilasyoncu ülkelerle bağımlılığı artan Tünkiyenin Anayasa, iskân yasası, vatandaşlık yasası, nüfus ve soyadı yasası gibi yasalarla devletin resmi ideolojisi olarak kurumlaştırılan, ceza yasalarıyla da korunup–pekiştirilen bu antidemokratik, ırkçı-şöven anlayış, Türkiye’deki Çerkes toplumunun ulusal sorunlarının tarilsel olarak sonucu temel nedeni olmaktadır.
5 Kasım 1977 saldırısına bu açıdan bakmak gerekir. Zira bu saldırı, yüzyıl boyunca halkımıza uygulanan yasal ve yasa dışı eritme (Asimilasyon) yöntemlerinden soyutlanamaz. Saldırının gerçek yüzünü derneklerimizin gelişiminde daha somut olarak görebiliriz.
Bunca asimilasyoncu uygulamakara, Ulusal baskılara, herşeye rağmen bir türlü yok edilemeyen, nice kayıplar vermiş olmasına rağmen hala dilini. diri geleneklerini, kimi ulusal değerlerini koruyabilmiş olan Çerkes halkı, 1961 anayasasının getirdiği sınırlı demokratik haklardan yararlanarak kültür demekleri biçiminde örgütlenmeye başlamıştır. Çerkes toplumu ulusal değerlerinin ve varlığının yok edilmesine karşı direnmekte, artık bu değerleri yok etmemek, yok olmamak için çareler aramakta, ulusal varlığını daha da geliştirerek sürdürmek istemektedir.
Bu arayış ve istemin ürünü olarak T.C. yasalarına göre kurulmuş olan ve başlangıçta halkımızın büyük ilgisini çeken bu dernekler, üzülerek belirtelimki, uzun yillar gerçek amacından uzaklaştırılarak pasifize edilmiştir. Bu dernekler 1975’lere değin hali vakti yerinde olan nüfuzlu kişilerin, az-çok rahat yaşama olanağı bulabildiklerinden ulusal talepleri azalan ya da bu ulusal talepler için kimi fedakârlıkları göze alamayan yöneticilerin elinde, eğlence içerikli folklorik çalışmalar dışında amaca yönelik ciddi bir faaliyet gösterememişlerdir. Dernekler genel olarak halktan, halkın ulusal ve toplumsal sorunlarından uzaklaştırıldıkça, halkın başlangıçta gösterdiği büyük ilgi giderek azalmış ve dernekler güçsüzleşmiştir.
1975’lere doğru, dünya ve ülke genelindeki demokratik gelişmelerin de etkisiyle derneklerde yurtsever demokrat unsurlar çoğalmaya ve güçlenmeye başlamışlardır. Böylece derneklerimizde folklor çalışmalarının yanısıra ve toplumsal sorunlarımızın kavranmasına, bu sorunların çözümü için mevcut yasaların tanıdığı demokratik hakların öğrenilip kullanılmasına, çağdaş anlamda gelişmeye açık bir ulusal kültür birikiminin ortaya çıkarılmasına katkıda bulunabilecek kültürel ve eğitsel çalışmalara yönelinmiştir. Kısa sürede anlaşılmıştır ki Çerkes toplumunun sorunları derneklerimizin biribirinden kopuk bireysel cılız çabalarıyla çözümlenemeyecektir. Bir yanda demeklerde demokratik işleyiş gerçekleştirilirken bir yandan da hiç değilse demokratikleşme sürecindeki derneklerimizin bir araya gelerek, sorunlarmı, önerilerini tartışmalar ve belli ilkeler çerçevesinde birleşmeleri sağlanmalıdır. Bu amaçla yapılan dernekler arası toplantılar pek düzenli ve verimli geçmemişse de gelecek için umut verici yararlı deneyimler oluşturmuştur.
5 Kasım 1977 saldırısı bu tarihe gelişigüzel raslamış değil, tersine maksatlı bilinçli bir seçim sonucu rastlatılmıştır.
5 Kasım 1977 günü Türkiye’dedeki Kalkas Kültür Dernekleri temsilcileri, sorunlarımıza daha ciddi ve tutarlı bir ortak yaklaşım sağlayabilmek için görüşlerini belirtmek, işbirliği olanaklarını gözden geçirmek üzere bir araya gelmişlerdi. Bu toplantı önceki toplantıların olumlu deneyimlerini taşıyordu. Temsilciler, önceden belirlenen ortak gündem doğrultusunda, dernek üye tabanlarının görüşlerini getirmişlerdi.
Öğleden önce başlayan görüşmeler akşamın geç santlerine kadar sürmüştü. Toplantı geniş bir demokratik saygı anlayışı çerçevesinde, olgun bir hava içinde geçmişti. Temsilciler konuşmacıları dikkatle ve sabırlı dinlemişler, yer yer katılmadıkları noktalar olmuşsa bunları daha sonra ele almak üzere not etmişler, toplantının ahengini bozmamak, verimliliğini arttırmak için özenli bir çaba göstermişlerdi. Kısaca toplantı, önceki toplartılarda görülen düzensizliklerin, karışıklıkların giderildiği, Halkımızın sorunlarının daha ciddi, daha kararlı biçimde ve bilimsel bir yöntemle ele alındığını somutlamıştı,
Kuşkusuz bu aşama, halkımızın ulusal varlığını içlerine sindiremeyenlerin, çağdışı ırkçı-şöven anlayışlarla halkımızı yok etmek isteyenlerin, halk deyimiyle her ozaman “Rabbena hep bana” diyen haramzade asalakların, bunların yönlendirdiği kurum ve kuruluşların asla hoşuna gidecek bir aşama değildi. Çerkes toplumunu yok etmek için onları uyutup kendi ulusal sorunlarına sahip çıkmalarını önlemek için bu sorunlara ciddi olarak yönelen hareketlerin durdurulması, dağıtılması gerekliydi. Bu tür demokratik ulusal uyanış hareketlerini mümkünse yasalarla, yasalarla mümkün değilse yasa dışı yollarla, kaba kuvvet uygulamasıyla, silahlı saldırı ve baskılarla… ne yapıp yapıp mutlaka durdurmak ve dağıtmak gerekirdi. Aksi halde Çerkes halkı sorunlarına sahip olmaya başıyacak, yok edilemeyecekdi.
O gün dernekte yapılan toplantı yasal olarak engellenemezdi. Ancak böyle insanlıkdışı, vahşi ve iğrenç bir saldırıyla önlenmesi düşünülebilirdi. Saldırı sonunda, bu uyanışın için yer alan ve alabilecek olan Çerkesler korkutularak dernekten uzaklaştırılabilirdi. Böylece de parababası haramzade asalakların, üretim, reklam ve pazarlama olanaklarını arttırıp daha çok kâr sağlamak için tek dilin konuşulduğu bir ülke yaratmak isteyenlerin tekerlerine taş koyabilecek bir demokratik ulusal uyanış daha doğarken boğulmuş olurdu.
İşle 5 Kasım saldırısı bu amaçla tezgahlandı ve uygulandı, Saldırı biçimi ve sonrasındaki gelişmeler bu yaklaşımı doğrulamakta, başka ihtimallere pek yer bırakmamaktadır.
Saldırı Nasıl Yapıldı?
Halkımızın ulusal sorunlarının daha ciddi ve kararlı biçimde, bilimsel yöntemlerle ele alınmaya başlandığı umut verici somut bir aşamayı simgeleyen Derneklerarası 5 Kasım 1977 toplantısının 1. bölümü saat 21.30 da sona ermişti.
Daha sonra, ertesi gün askere gidecek olan bir arkadaşımız için Dernekte küçük bir eğlence yapıldı. Geleneklerimize uygun bir düğün şeklindeki bu eğlence de saat 23.00’de bitmişti. Herkes yavaş yavaş evine dönmek üzere hazırlanıyor, arkadaşlarına veda ediyor ve yola koyuluyordu. Saat 23.30 sıralarında Emek mahallesi, 8. cadde üzerindeki 6. durağa ulaşan kızlı erkekli ilk grup, koyu (kimilerine göre koyu yeşil) renkli bir jeepin son durağa doğru yavaş yavaş ilerlediğini gördü. Jeep o kadar yavaş ilerliyor ve çevresine bakınıyordu ki arkadaşlarımızdan “Acaba birilerimizi eve götürecek tanıdık biri mi?” diye düşünenler bile olmuştu. Jeep biraz ilerdeki benzin istasyonuna saptı. Bu arada otobüs durağındaki kalabalık da artıyordu. Krsa bir süre sonra Jeep benzin istasyonundan çıktı ve hızlanarak otobüs durağına doğru ilerledi. Otobüs durağı jeepin sağında kalıyordu. Tam otobüs durağına ulaştığında jeepin ön kapısı hafifçe açıldı ve içinden siyah giysili (bir çoğuna göre meşin ceketli) bir kol uzandı ve otobüs durağında bekleyen kızlı erkekli kalabalığın ayaklarını son derece ustaca taradı. 14 el ateş etti. Mermilerin her biri kaldırımın hemen üst kenarını yalamıştı.
Silah sesi duyulur duyulmaz Tsey Mahmut arkadaşımız “yatın” diye bağırarak kendini yere attı. Kurşun tam bu sırada isabet etli. Tsey Mahmut arkadaşımız ağır olmak üzere beş arkadaşımız değişik yerlerinden yaralanmıştı.
Jeep hızını arttırarak uzaklaşıyordu. Yaralılar ve yere yatmış arkadaşlarımız henüz doğrulmamışlardı ki jeepin gittiği yönden bir polis minibüsü çıkageldi. Polis minübüsü o kadar çabuk geldi ki saldırgan katil jeepi görmemiş olmasına, silah seslerini duymamış olmasına imkan yoktu, Buna rağmen polis, jeepi takip edeceğine, başka polis ekiplerine telsizle haber vereceğine sadece arkadaşlarımızın üzerini aramakla yetindi. Görgü tanıkları olarak kimi arkadaşlarımızı karaknla götürmek üzere minübüse alırken kapıda polis, “jeepi tesbit ettiklerini” söylüyordu. Arkadaşlarımız yolda minibüsün telsizinden “minübüsü yakaladık, tamam” diyen birilerini de duymuştu. Daha sonra yakalandığından söz edilen jeep arkadaşlarımıza gösterildi. Bu, o akşam kendilerine ateş eden jeep değildi kesinlikle. MTA’nın açık rerkli bir hizmet jeepiydi.
Böylece saldırganlar bir bakıma polislerin de yardımıyla izlerini kaybettirmiş, amaçlarma ulaşmış oluyorlardı. Durum, o günün içişleri bakanınaa, güvenlik ilgililerine intikal ettirilmişli, Aradan bir yıl geçmiş olmasına karşın hiçbir sonuç alınamadı.
Saldırının Amacı:
Kısaca özetlediğimiz olayın tahlilinden kolayca anlaşılmaktadır ki saldırının amacı cinayet değildi. Öyle olsaydı kalabalığın ayakları değil, gövdeleri hedef alınırdı.
Bu saldırı Tsey Mahmut Özden arkadaşımızı hedef olan bir saldırı da değildi. Zira herşeyden önce Mahmut arkadaşımız bu tür eylemlere karışmış biri değildi. Ayrıca arkadaş, hem derneklerarası toplantıyı izlemek, hem de ertesi gün askere gidecek olan arkadaşını uğurlamak için Balıkesir’den o gün gelmiş bir konuktu. Ankara’da özellikle onu öldürmek isteyecek birilerini düşünmek çok güçtü. Kaldi ki onu öldürmek isteyen birileri düşünülse bile, onu böyle bir kalabalığın dışında da her zaman kolayca bulabilirlerdi. Son olarak otopsi raporunda saptandığına göre Mahmut arkadaş tam kendini yere atarken isabet aldı. Aksi halde belki o da diğerleri gibi ayaklarından yaralanacaktı, öldürücü yarayı almayacaktı.
Görülüyorki saldırının amacı ne genel olarak cinayet, ne de özel olarak Tsey Mahmut Özden’di. Saldırının amacı yaralayarak korkutmak olarak karşımıza çıkmaktadır. Başka bir deyişle saldırının amacı halkımızın ulusal ve sosyal mücadelesini yükseltmesine kültürel olarak ölçüde katkıda bulunabilecek olan derneklerimizde aydınlarımızın öncülüğünde başlayan ve 5 Kasım 1977 günü Ankara derneğinde somutlanan demokratik ulusal uyanışı daha doğarken boğmak, korkutup yıildırarak biriken potansiyeli dağıtmak, yokoluşa karşı direnen güçleri kırmak, yükselen sesleri susturmak olmaktadır. Bu anlamda saldırı, halkımızın muhaceret yaşamına itildiği 1864’lerden beri uygulanan, özellikle Cumhuriyet döneminde daha da etkinleştirilip yükseltilen halkımızın ulusal varlığım yok etme politikalarının bir uzantısı, ulusal baskı zincirinin bir halkası olmaktadır.
Halkımızın ulusal varlığını içlerine sindiremeyenler, kendi çağdışı ırkçı-şöven zihniyetlerini ülkede hakim kılmak, öteki halklara hayat hakkı tanımamak isteyenler, bunların yönlerdirdiği kurum ve kuruluşlar, halkımızın demokratik ulusal uyanışını engellemek için mevcut yasalar yeterli olmayınca yasadışı baskılara, kaba kuvvet uygulamatarına, insanlık dışı vah şi cinayet yöntemlerine başvurmuşlardır.
Saldırganlar ve Polemikler
Saldırının biçimi, zamanı ve halkımızın yakın geçmişi gözden geçirildiğinde saldırı hiç bir polemiğe yer bırakmıyacak biçimde açıklık kazanmaktadır. Ne varki buna rağmen saldırganlarn gerçek kimliğini gizlemek istiyenlerle bilerek veya bilmiyerek onlara hizmet edenler saldırıyı dedikodu ve polemik konusu yapmaya kalkışmaktadırlar.
Bu dedikodu özellikle derneğimize uzak bölgelerde yoğunlaştırılmakta böylece halkımızla derneğimizin demokratik ulusal bütünleşmesi önlenmek ya da zorlaştırılmak istenmektedir.
Kimi bölgelerde Tsey Mahmut Özden arkadaşımızın demekteki devrimci grupların kavgası sırasında öldürüldüğü dedikodusu yayılmaya çalışılmıştır. Oysa derneğimizi az-çok tanıyan, ilişkide bulunan herkes çok iyi bilmektedir ki derneğimizde böylesine çağdışı silahlı bir çatışma şöyle dursun, yumruklaşma bile, hatta en küçük bir kavga veya buna neden olabilecek sert bir tartışma bile bugüne dek söz konusu olmamıştır, olmıyacaktır da. Zira derneğimizde uygarca ilişkiler esastır, demokratik kurallar çerçevesinde fikir alışverişi söz konusudur. Derneğimizin bu durumu, dernekle ilşkisi olmayan çevre sakinleri tarafından da bilinmektedir ve Türkiye’nin en uzak köşelerinde yaşayan halkımız tarafından da dedikoducuların maskeleri mutlaka düşecektir.
Bu saldırının derneğin desteklemediği bir grup tarafından yapılmış olabileceğini, bir provokasyon (kışkırtma) olabileceğini ileri sürenler de olmuştur. Evet derneğimiz, ülkede sayıları pek çok olan siyasal grupların herhangi birin yanında veya karşısında değildir. Derneğimiz, halkımızı tanıyan ve ona saygı duyan herkesle dostluk ilişkileri içinde bulunmak istemekle birlikte hiç bir siyasal fraksiyo nun güdümünde olmamıştır, olmayacaktır da. Zira derneğimiz hangi grup olursa olsun, belirtilen doğru ve iyiniyetli görüş ve önerileri, konulan doğru tavırları halkımızla ilişkisi ölçüsünde destekleme, yanlıştarı da demokratik ilkeler çerçevesinde eleştirme kararındadır. Bu ilkeye ve diğer demokratik ilkelere bağlı olarak amaçları doğrultusunda mütevazi çalışmalar yapan, bu ilkelerden ayrılmamış, yasa-dışı hiç bir eyleme, özellikle ve özenle bu tür eylemlerin dışımda kalmayı başarmış bir derneğe, demokrat olma iddiasındaki hiçbir grubun saldırıda bulunması provokasyon yapması düşünülemez. Kaldıki öyle olsaydı o günün polisin tavrı kesinkkle bu saldırıdaki gibi olamazdı. Saldırgan jeeple hemen saldırı sonrasında geçişmiş polis, saldırganlar kendisinin tasvip etmediği bir gruptan olsaydı onları yakalayabilirdi, en azından. yakalatmak için bir çabâ gösterirdi. Ama polis, sanki saldırganların izlerini ‘kaybettirmelerine özellikle yardımcı oluyordu.
Tarihsel gelişimle birlikte bir büfün olarak ele alındığında açıkça görülüyor ki bu saldırı, halkımızın ulusal varlığını yok etmek isteyen egemen güçlerce veya onların yönlendirdiği kurum veya kuruluşlarca tertiplenip uygulanmıştır. Bu saldırı ya son zamanlarda kamu oyunun, yoğun kuşku ve kaygılarını çeken kontrgerilla gibi şaibeli karanlık güçlerin işidir. Ya da o günkü polisin destek ve himayesindeki faşist saldırgan grupların işidir. Katillerin gerçek kimlikleri ontaya çıkarılıncaya kadar polis, sözü edilen karanlık güçler ve o günün sorumlu yöneticileri bu şaibeden kurtulamayacaktır.
Sonuç olarak katiller, Tsey Mahmut ankadaşmızın fiziksel varlığına son vermişlerdir. Ama amaçlarına ulaşamamışlardır, ulaşamayacaklardır. Mahmut arkadaşımız ölmemiştir, halkımızın gönlünde, ulusal-demokratik mücadelesinde yaşamaktadır. Bu saldırı umulanm tersine, halkımızın bilinçlenmesi ulusal - demokratik mücadelesinin yükseltilmesi yolunda bizleri daha bir bilemiş, ulusal bağlarımızı geliştirmiştir. Hiç bir saldırı halkımızı yıldıramıyacak, ulusal bağlarını yok edemeyecektir. 5 Kasım’lar 5 Kasım’larda TSEY Mahmut’lar, halkımızın ulusal bilincinin daha bir yükseldiği yıl dönümleri olarak yaşayacaktır.
YAŞASIN HALKIMIZIN ULUSAL-DEMOKRATİK UYANIŞI VE MÜCADELESİ
KAHROLSUN ASİMİLASYON VE TÜM ASİMİLASYONCULAR!
Kaynak: Nartların Sesi, 5 Kasım 1978, sayı 1.